Όταν γιά οποιουσδήποτε λόγους οί κανόνες πού διέπουν μία κοινωνία δέν είναι απολύτως σαφείς, τότε καλλιεργούνται οί συνθήκες πού ευνοούν τήν ανειλικρίνεια καί τήν υποκρισία.
Τί είναι όμως αυτό πού υποχρεώνει κάποιον νά είναι τίμιος; Οπωσδήποτε ό φόβος τής τιμωρίας παίζει καθοριστικό ρόλο καί αποδεικνύεται αποτρεπτικός παράγων γιά όσους θά επιθυμούσαν νά δραστηριοποιηθούν σχετικώς. Θά πρέπει ακόμα νά γίνει αναφορά καί σέ κάτι έξ ίσου σημαντικό πού ελέγχει τήν συμπεριφορά τών ανθρώπων, όπως είναι ό βαθμός τού αυτοσεβασμού καί τής αυτοεκτιμήσεως πού διαθέτει ό καθένας καί πού οί όποιες πράξεις του περνούν υποχρεωτικά από τήν κρησάρα τής συνειδήσεώς του. Αυτός είναι ένας επί πλέον λόγος ό οποίος τόν αποτρέπει νά προβεί σέ πράξεις καί ενέργειες πού θά τόν μείωναν κοινωνικώς καί θά τόν υποχρέωναν νά αισθανθεί ντροπή γιά λογαριασμό του καί πού θά είχε αρνητικό αντίκτυπο όχι μόνον γιά τόν ίδιο αλλά καί γιά τά υπόλοιπα μέλη τής οικογενείας του. Ό χαρακτηρισμός τού ανεντίμου θά είχε επίσης σοβαρές επιπτώσεις καί στίς επαγγελματικές του δραστηριότητες τών οποίων ή βάσις είναι κυρίως ή εμπιστοσύνη μεταξύ τών συναλλασσομένων καί πού συντελεί καθοριστικά στήν επαγγελματική προκοπή τού καθενός.
Πώς όμως θά έπρεπε νά συμπεριφερθεί κανείς σέ μία κοινωνία όταν αυτή κυριαρχείται από ανεντίμους; Θά έπρεπε μήπως νά προσαρμοσθεί στά δεδομένα καί αντιγράφοντας τίς συμπεριφορές πού αντιμετωπίζει νά τίς εφαρμόσει μέ τήν σειρά του; Αυτό ασφαλώς θά μπορούσε εύκολα νά τό κάνει όταν ή περίπτωσίς του δέν θά αντιμετώπιζε ηθικές αντιστάσεις. Στήν αντίθετη περίπτωση δέν θά μπορούσε νά έρθει τό ίδιο εύκολα αντιμέτωπος μέ τίς ηθικές του αρχές όταν πρόκειται γιά άνθρωπο πού σέβεται τόν εαυτόν του, τήν κοινωνική του διαδρομή, αλλά καί τίς οικογενειακές του καταβολές. Δέν θά μπορούσε λέω νά υποπέσει σέ ενέργειες πού θά τόν εξέθεταν κοινωνικώς καί πού θά αδυνατούσε νά αντιμετωπίσει μία κατάσταση μέ τίς ερινύες νά τόν καταδιώκουν υπενθυμίζοντάς του τήν παρεκτροπή του. Θά συνεχίσει επομένως νά βαδίζει στόν δρόμο τόν οποίο τού λέει ή συνείδησίς του, αποφεύγοντας καί αγνοώντας όλους όσους αρέσκονται νά συμπεριφέρονται ανεντίμως.
Ασφαλώς καί θά συμπεριληφθούν στούς τιμίους καί εκείνοι πού δέν βρήκαν ακόμα τήν ευκαιρία γιά νά δοκιμάσουν τό ταλέντο τους σέ παράνομες καί ανήθικες πράξεις, έχουν όμως τήν έφεση καί όλη τήν καλή διάθεση νά αναλάβουν δράση, γι’αυτό βρίσκονται μονίμως σέ επιφυλακή προκειμένου νά μήν χάσουν τήν ευκαιρία πού πιθανόν νά τούς παρουσιασθεί. Πρός τό παρόν προσμετρώνται στίς τάξεις τών τιμίων. Στίς ίδιες αυτές τάξεις κατοικοεδρεύουν καί εκείνοι οί οποίοι παρενόμησαν μέν αλλά δέν κατέστη δυνατόν νά αποκαλυφθούν καί εξακολουθούν εισέτι νά παραμένουν ελεύθεροι. Έτσι πολλοί έξ αυτών μπορούν νά περιφέρονται άνευ ουδεμίας συστολής, μέ τό κεφάλι ψηλά καί μέ τό μέτωπό τους καθαρό.
Όσον αφορά τήν γυναικεία πλευρά, ή αναφορά τών Λατίνων ότι, ή γυναίκα τού Καίσαρος δέν πρέπει απλώς νά είναι τιμία αλλά καί νά τό δείχνει, ισχύει καί πρέπει νά ισχύει γιά όλες όσες θεωρούν τήν τιμιότητα ώς κάτι τό αυτονόητο καί ώς αξία διαχρονική.
Ό σοβαρός όμως κίνδυνος γιά τήν κοινωνία προέρχεται από αυτούς πού επιτυγχάνουν τούς στόχους των μεταχειριζόμενοι ανεντίμους μεθόδους καί πού γίνονται έτσι παραδείγματα πρός μίμησιν. Δημιουργούν κακό προηγούμενο παρασύροντας όσους διαθέτουν μειωμένη συνείδηση μή δυνάμενοι νά αντισταθούν στόν πειρασμό τού εύκολου πλουτισμού.
Εδώ ό ρόλος τής πολιτείας πρέπει νά είναι καθοριστικός, νά επεμβαίνει άμεσα πατάσσοντας έν τή γενέσει τους αυτού τού είδους τά φαινόμενα. Αυτό όμως προϋποθέτει ισχυρή εξουσία πού νά εφαρμόζει τήν δύναμή της καί νά εξαντλεί τήν αυστηρότητά της πρός όλες τίς κατευθύνσεις αδιαφορώντας γιά τό οποιοδήποτε κόστος. Ή εποχή μας όμως δέν ευνοεί παρόμοιες συμπεριφορές.
Κώστας Σκιαδάς